Η Καθημερινή, 5 Φεβρουαρίου 2006

Οι Κυκλάδες τον χειμώνα

Είκοσι τέσσερα νησιά, ένα σημείο αναφοράς: η θάλασσα. Φτιάχνει τον τόπο, τους ανθρώπους, τις ιστορίες, τα προβλήματα, τις ιδιαιτερότητες, τις νοοτροπίες. Φέρνει την απομόνωση του χειμώνα αλλά και την πολυκοσμία του καλοκαιριού.

Το «Κ» καταγράφει την καθημερινότητα, τις συνήθειες και τις αγωνίες των 109.956 μονίμων κατοίκων.

Υπάρχει η Μύκονος, υπάρχει όμως και η Ανάφη. Κυκλάδες είναι η Νάξος των 18.000 κατοίκων, είναι όμως και η Σίκινος των 238. Είκοσι τέσσερα νησιά με ένα κοινό σημείο αναφοράς: το καλοκαίρι ζουν από και για τον τουρισμό, τον χειμώνα ανήκουν -αποκλειστικά σχεδόν- στους μόνιμους κατοίκους τους. Οταν, από την Αθήνα ακόμη, ρυθμίζαμε και τις τελευταίες λεπτομέρειες της πρώτης αποστολής του «Κ» στη Φολέγανδρο, μπορούσαμε να μαντέψουμε εκ των προτέρων τι θα απαντούσε ο πρόεδρος της κοινότητας στην ερώτηση «ποιο είναι το βασικότερο πρόβλημα που αντιμετωπίζει το νησί τον χειμώνα»: η θαλάσσια συγκοινωνία. Δεν είναι το μοναδικό, αλλά από αυτό πηγάζουν και πολλά άλλα. Θα το επιβεβαίωνε και ο ίδιος από κοντά, θα το επιβεβαίωνε όμως και η έρευνά μας για τις συνθήκες ζωής των κατοίκων τον χειμώνα σε όλα τα Κυκλαδονήσια. Το καλοκαίρι πηγαίνεις στη Φολέγανδρο σε 4½ ώρες, το χειμώνα σε 12. Το καλοκαίρι έχεις την επιλογή του ταχύπλοου, τον χειμώνα συμβιβάζεσαι με ένα παλιό σκαρί, που θα πιάσει και 8 λιμάνια μέχρι τον τελικό προορισμό.

Επικοινωνήσαμε με τους δημάρχους και τους προέδρους των κοινοτήτων όλων των Κυκλάδων. Σε ένα πράγμα συμφώνησαν. Ο τόπος τους έχει ανάγκη καλύτερης και ποιοτικότερης σύνδεσης με τα υπόλοιπα νησιά. Μιας σύνδεσης τακτικής με καράβια που να εμπνέουν σιγουριά στον επιβάτη και να μην τον υποχρεώνουν να περάσει προηγουμένως από τον Πειραιά για να πάει στη Σύρο να τακτοποιήσει τις υποθέσεις του. Με δεδομένο ότι τα ταχύπλοα αποσύρονται τους χειμερινούς μήνες ως αντιοικονομικά, αλλά και γιατί δεν είναι φτιαγμένα για πολλά μποφόρ, αυτομάτως η διάρκεια του ταξιδιού αυξάνεται κατά πολύ. Κι αν η Πάρος, η Νάξος, η Ιος, η Θήρα και η Σύρος έχουν την τύχη να εξυπηρετούνται σε καθημερινή βάση από πλοία τύπου Blue Star -μία με δύο φορές την εβδομάδα και οι Μικρές Κυκλάδες-, δεν ισχύει το ίδιο για τα υπόλοιπα νησιά, των οποίων η συγκοινωνία εξαρτάται συνήθως από πλοία παλαιού τύπου, πολλές φορές κακοσυντηρημένα και προβληματικά.

Ταξίδι... για ένα γραμμάτιο

Σε αρκετές περιπτώσεις η θαλάσσια συγκοινωνία συνδέεται και επηρεάζει και τις οικονομικές συναλλαγές των κατοίκων. Ετσι, σε ορισμένα νησιά, η έλλειψη τραπεζικού καταστήματος υποχρεώνει τους κατοίκους των νησιών να μεταβούν με το πλοίο στο πλησιέστερο μεγάλο νησί, για να τακτοποιήσουν τις οικονομικές υποθέσεις τους. Σε τρία νησιά, τη Δονούσα, την Ηρακλειά και την Ανάφη δεν υπάρχει ούτε μηχάνημα αυτόματης ανάληψης μετρητών (ATM). Συνήθως, στα μικρότερα νησιά την απουσία τράπεζας καλύπτει η λειτουργία ταχυδρομείου ή ταχυδρομικού πρακτορείου. Αλλά κι αυτό δεν αρκεί. Οπως χαρακτηριστικά μας είπαν στο Κουφονήσι, «αν κάποιος θέλει να πληρώσει ένα γραμμάτιο, πρέπει να πάει στη Νάξο, άρα να συνυπολογίσει στα έξοδά του και τα μεταφορικά αλλά και μια μέρα χαμένη». Τέλος, η Κύθνος διαθέτει μία τράπεζα που ανοίγει δυο φορές την εβδομάδα.

Τα επείγοντα με ελικόπτερο

Οταν συναντούσαμε για πρώτη φορά τον αγροτικό γιατρό της Φολεγάνδρου, με έκπληξη τον ακούγαμε να εξηγεί ότι οι δυσκολότεροι μήνες συχνά αποδεικνύονται οι καλοκαιρινοί. «Αλλο 6.000 άνθρωποι και άλλο 400», μας είπε. «Αυτό δεν σημαίνει φυσικά ότι το έργο μας είναι εύκολο. Τα επείγοντα περιστατικά μεταφέρονται με ελικόπτερο στην Αθήνα, ωστόσο εξαρτώνται πολλά από τον καιρό». Αποκλειστικά στους αγροτικούς ιατρούς, οι οποίοι μάλιστα διαχειρίζονται και τις παραγγελίες φαρμάκων, αφού κάποια αυτά δεν διαθέτουν ούτε φαρμακείο, βασίζονται έξι Κυκλαδονήσια, ενώ στα υπόλοιπα λειτουργούν πολυδύναμα περιφερειακά ιατρεία με τουλάχιστον έναν ιατρό ειδικότητας και Κέντρα Υγείας. Στον τομέα της ιατρικής περίθαλψης ηγείται, όπως είναι επόμενο, η Σύρος με το Νομαρχιακό Νοσοκομείο της, όπου εκπαιδεύονται και οι αγροτικοί ιατροί του νομού Κυκλάδων. Δεν είναι όμως λίγες οι περιπτώσεις των νησιών, ιδιαίτερα των μικρών, όπου αν και προβλέπεται θέση ιατρού γενικής ιατρικής, αυτή δεν καλύπτεται.

Απουσίες λόγω απαγορευτικού

Σε ό,τι αφορά την εκπαίδευση, σχολεία της πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας, δηλαδή Δημοτικά, Γυμνάσια, Λύκεια και Γυμνάσια με λυκειακές τάξεις, λειτουργούν σε κάθε Κυκλαδονήσι, εφόσον υπάρχουν μαθητές. Ωστόσο, στην Αντίπαρο τα παιδιά υποχρεώνονται να ολοκληρώσουν το Λύκειο στο πλησιέστερο νησί, εν προκειμένω στην Πάρο, καθώς το γυμνάσιο του νησιού διαθέτει μόνο μία λυκειακή τάξη, την πρώτη. Η καθημερινή μετακίνηση των μαθητών με το πλοίο κατά τους χειμερινούς μήνες είναι σημαντικό πρόβλημα, καθώς η εξάρτηση από τη θαλάσσια συγκοινωνία και τις καιρικές συνθήκες είναι δεδομένη. Σύμφωνα με την πρόεδρο της κοινότητας Αντιπάρου, υπολογίζεται ότι συνολικά 18 φορές οι μαθητές δεν μπόρεσαν να μεταβούν στην Πάρο την προηγούμενη σχολική χρονιά λόγω απαγορευτικού.

Καιρός για ξεκούραση...

«Δεν στερούμαστε τίποτα, απλώς η ζωή μας είναι διαφορετική και πολλές φορές καλύτερη από αυτήν των κατοίκων των μεγαλουπόλεων. Εκείνοι θα έπρεπε να ζηλεύουν εμάς και όχι το αντίστροφο», υπογραμμίζει ο δήμαρχος Εξωμβούργου Τήνου, κ. Παναγιώτης Κροντηράς. Και τα λόγια του εν πολλοίς αντανακλούν την άποψη των περισσότερων -αν όχι όλων- των Κυκλαδιτών. Τον χειμώνα οι ρυθμοί είναι πιο χαλαροί. Οι άνθρωποι ξεκουράζονται, γεμίζουν τις μπαταρίες τους, ησυχάζουν, κάνουν διακοπές, ταξιδεύουν, ασχολούνται με τα παιδιά τους, με τη γη τους, καταπιάνονται με όλα όσα δεν πρόλαβαν κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού. Οι πολιτιστικές δραστηριότητες και οι διέξοδοι ψυχαγωγίας ποικίλλουν από νησί σε νησί -όσο πιο μικρό, τόσο λιγότερες κατά κανόνα οι ευκαιρίες και οι δυνατότητες- όμως τα πανηγύρια και οι πολιτιστικές εκδηλώσεις που διοργανώνουν τοπικοί σύλλογοι και φορείς αποτελούν συνήθως τον κοινό παρονομαστή. Σε ορισμένα νησιά δραστηριοποιούνται και ερασιτεχνικές θεατρικές ομάδες, σε επτά λειτουργεί κινηματογραφική λέσχη, ενώ σε ένα, τη ήρα, υπάρχει και κινηματογράφος.

Κυκλάδες τον χειμώνα, πάντως, θα πει ως επί το πλείστον οικοδομή, στην οποία μάλιστα απασχολείται σημαντικός αριθμός αλλοδαπών. Οικοδομική δραστηριότητα παρατηρείται σχεδόν παντού, είτε πρόκειται για νησιά λιγότερο ανεπτυγμένα τουριστικά μέχρι πρότινος είτε για νησιά που βρίσκονται κοντά στην Αττική και που τα τελευταία χρόνια έχουν εξελιχθεί σε δημοφιλείς τόπους παραθεριστικών εξοχικών κατοικιών είτε ακόμη για τις σταθερές αξίες στον τουριστικό χάρτη της χώρας.

Ωστόσο, κάθε Κυκλαδονήσι, ανάλογα με τις πρώτες ύλες, την ιστορία του αλλά και τις συνθήκες που επικρατούν σε αυτό, έχει κατά κανόνα να παρουσιάσει και μία ή περισσότερες επαγγελματικές δραστηριότητες, που το διαφοροποιούν από τα υπόλοιπα. Ετσι, τον χειμώνα σχεδόν όλοι οι Κυκλαδίτες πηγαίνουν τα καΐκια τους για συντήρηση στα νεώρια και στα ναυπηγεία της Σύρου, που ως πρωτεύουσα του νομού Κυκλάδων αποτελεί και έδρα πολλών δημοσίων υπηρεσιών. Στην Κύθνο ζει η μεγαλύτερη οικογένεια αλιέων των Κυκλάδων με 26 συνολικά ψαροκάικα, ενώ στην κοινότητα Πανόρμου της Τήνου οι κάτοικοι ασχολούνται με την εξόρυξη, την επεξεργασία και την καλλιτεχνική επεξεργασία μαρμάρου. Η Σίφνος έχει τους αγγειοπλάστες της, η Ανδρος τη ναυτική παράδοση, η Κίμωλος και η Μήλος την εξόρυξη μεταλλευμάτων, η Νάξος την τυροκομία -και τα ορεινά χωριά της την εξόρυξη σμύριδας-, η Ιος την κτηνοτροφία -εκτρέφονται περίπου 5.000 ζώα στο νησί-, η Θηρασιά τους συνταξιούχους ναυτικούς της, που σύμφωνα με τον πρόεδρο της κοινότητας «βρίσκουν στο νησί την ηρεμία και τη ξεκούραση που αναζητούν», ενώ οι Σαντορινιοί και οι Μυκονιάτες ασχολούνται, εκτός των άλλων, με τη συντήρηση των ξενοδοχειακών και των άλλων τουριστικών επιχειρήσεων που διατηρούν.

I Kathimerini, 2006. február 5.

A Kikládok télen

24 sziget egy közös ponttal: a tengerrel. Ez határozza meg a színteret, az emberek jellemét, a történelmet, a problémákat, az egyéni sajátosságokat, a szemléletmódot. Ez hozza magával úgy a téli elszigeteltséget, mint a nyári turistainváziót.
A „K” utánajárt a 109.956 állandó lakos téli mindennapjainak, körülményeinek, gondja-inak.

A Kikládokba ugyanúgy beletartozik a 18.000 lakosú Naxos, mint a 238 fős Sikinos. 24 sziget, megannyi sajátossággal, egy közös jellemzővel: nyáron turistáktól hemzsegnek, de télen csak az állandó lakosok birtokolják. A legfőbb probléma, amelyből aztán a többi is levezethető: a tengeri közlekedés. Nyáron Folegandro-ba az út négy és fél óra, télen ez 12 óra. Nyáron gyorsjáratot is lehet választani, télen egy ácsolt hajóval kell megelégedni, amely 8 kikötőben áll meg a végső célig.

Az összes Kiklád-szigeti település elöljáróját, polgármesterét felkerestük, s mindannyian egyetértettek, hogy jobb és minőségibb összeköttetésre van szükségük a többi szigettel, hogy például ne csak Pireuszon keresztül lehessen eljutni Siros szigetére. A gyorsjáratok télen részben gazdasági okok, részben a túl nagy szélerősség miatt nem közlekednek. Jóllehet Paros, Naxos, Ios, Thira (Santorini) és Siros mindennapi kapcsolatban vannak a Blue Star tipusú hajóknak köszönhetően, valamint a kisebb Kikládok heti egy-két alkalommal, mégis vannak olyan szigetek, amelyekre csak rosszul karbantartott, régi típusú hajók közlekednek.

Utazás egy csekkért

Sok esetben a tengeri közlekedésnek van alárendelve a lakosok gazdasági tevékenysége is. A banki rendszer hiánya arra kényszeríti a kisebb szigeteken élőket, hogy pénzügyeiket intézni más szigetre utazzanak. Három helyen: Danousa, Iraklia és Anafi szigeteken még banki ATM hálózat sem működik. A bank hiányában általában a postahálózat vette át annak feladatait, de ez nem elegendő. Koufonisin például, ha valaki ki szeretne fizetni egy váltót, akkor Naxosra kell utaznia, tehát így a költségeibe eleve belefoglalja az utazást és az egy elvesztegetett napot. Kithnoson egy bank van, amely heti kétszer van nyitva.

Sürgősségi helikopter

Meglepő, de igaz: a legnehezebb időszak a körzeti orvosokra a nyári hónapokban vár. Hiszen más 400 embert ellátni, és teljesen más 6000-et. A sürgős eseteket általában helikopterrel Athénba szállítják, de ez esetekben is igen sok függ az időtől. 6 szigeten csak falusi körzeti orvosi rendelő van, itt az orvosok látják el a gyógyszerészi teendőket is. A többi helyen nagyobb körzeti orvosi rendelő van, legalább egy szakorvossal, és egészségügyi központtal. Siros van a legjobb helyzetben, hiszen ott van a Megyei Kórház. Nem kevés azonban a meghirdetett, betöltetlen orvosi állás a Kikládokon.

Igazolt hiányzás

Minden szigeten működik általános iskola, gimnázium vagy líceum, illetve gimnázium líceumi tagozattal, persze ha van megfelelő számú diák. Van azonban olyan sziget (Antiparos), ahol a középiskolában csak egy líceumi osztály működik, ezért a szomszédos szigetre járnak felsőbb iskolába a gyerekek. Tavaly 48 napot hiányoztak a diákok, mivel a tengeri közlekedés lehetetlenné tette az időjárás.

Pihenőidő

Sok szempontból azonban a szigetek lakóinak élete irigylésre méltóbb a nagyvárosi emberekénél. Télen az élet itt sokkal „lazább”, az emberek pihennek, „feltöltik a tartalékaikat”, utaznak, a gyerekeikkel foglalkoznak, a földjeiket művelik, szóval mindazt megtehetik, amire nyáron nincs idejük. A kulturális élet szigetről-szigetre változik, minél kisebb egy sziget, a lehetőségek is annál szűkebbek. Kulturális egyesületek szerveznek különböző programokat, néhány helyen műkedvelő színtársulatok alakultak, hét szigeten filmklub is van, bár Santorini az egyetlen, ahol rendes mozi is üzemel. A nagyobb építkezési beruházások is télen történnek.

Ugyanakkor mindegyik szigetnek van egy olyan sajátossága, amely megkülönbözteti az összes többitől. Siroson, amely a Kiklád megye székhelye is egyben, és így az önkormányzati intézmények központja, végzik a bárkák karbantartási munkáit, ide hordják télen a Kikládok egész vidékéről a hajókat. Kithnoson található a legnagyobb halászfamília, 26 halászhajóval. Panormoson és Tinoson a lakosok márványkitermeléssel és -feldolgozással foglalkoznak, Sifnoson virágzik a fazekasság, Androson élnek a hajós hagyományok, Kimoloson és Miloson ércbányászat jellemző, Ioson körülbelül 5000 állatot legeltetnek, Thirasián élnek a nyugdíjas hajósok, Santorinin és Mikonoson szállodák és egyéb turisztikai intézmények karbantartásával törődnek a téli időszakban.

Magyarul összefoglalta: Bakonyi Eszter